ҚАРАҚАЛПАҚ РЕПОРТЁРЫ

ӘҲМИЙЕТЛИ СӘЎБЕТ

kkreporter — Fri, 26 Aug 2011 12:52:28 GMT

«ӨНЕРМЕНТЛЕРИМИЗДИҢ ҚАТАРЫН КӨБЕЙТИЎ АРҚАЛЫ НӘТИЙЖЕГЕ ЕРИСПЕКШИМИЗ» дейди Өзбекстан Республикасы «Ҳунарманд» бирлеспесиниң Қарақалпақстан Республикасы басқармасы баслығы Нарыгул Нағметова

– Нарыгул Хожабаевна, биз бурыннан сизди жеке өнермент сыпатында жақсы билетуғын едик. Мине бүгин усы тармақтың республикалық басқармасы баслығы сыпатында көрип отырмыз. Бириншиден, сизди усы лаўазым менен қутлықлаймыз…

– Рахмет.

– Айтыңызшы, әпиўайы өнерменттиң усы аралықты басып өтемен дегенге шекемги жолы қыйын болды ма

– Өнерментшилик пенен көптен шуғылланаман. Көплеген таңлаўларға қатнастым, жеңимпаз болдым. Көплеп шәкиртлер таярладым. Әлбетте, аңсат болды дей алмайман. Ҳәр бир кәсиптиң өзине жараса қыйыншылықлары болады. Бирақ бизиң халкымыздың «еринбеген етикши болады» деген даналық гәпи мәзи айтылмаған ғой. Излендим, умтылдым. Оның үстине, республика басшылығыда усындай шешимге келип, исеним билдирип отыр…

– Сизиң ойыңызша, республикада өнерментшиликти раўажландырыў ушын нелер ислениўи тийис, анығырағы сиз жумысты неден баслап атырсыз?

– Жоқарыда айтқанымдай, бизге республика басшылығы исеним билдиргеннен кейин иске қулшынып кирисип кеттик. Ҳәзирдиң өзинде барлық районлардағы өнерментлеримиздиң жағдайлары менен танысып шықтық. Жақында республика Ҳүкимети баслығы район ҳәм қала ҳәкимлерине өнертментшиликти раўажландырыўға айырықша итибар қаратыўды сорап орынлаў хаты жоллады. Бул бизге және де күш қуўат бағышлады. Өзимизди қоллап-қуўатлап атырғанын сезип турмыз. Ол ушын, рахмет. Биз - өнерментлер бундай ғамхорлыққа ис пенен жуўап қайтарыўға ҳәрекет етемиз.
Республикамыз бойынша өнерментлеримиз жүдә көп. Бирақ оларды «Өнермент» бирлеспесине тартыў, ағза етиў мәселеси төменлеп кеткен. Биринши гезекте усы мәселени көтерип атырмыз. Яғный қатарымызды көбейтип алмақшымыз.

– Өнерментшилик пенен шуғылланыўшылардың қатары ҳақыйқатында да көп пе?

– Соңғы мағлыўматларға қарағанда республика бойынша 1,5 мыңға шамалас өнрментлер бар. Бирақ бүгинги күни соллардың 300 ге шамаласы ғана рәсмий түрде есаптан өтип ислеп атыр. Оның түрли себеплери бар, әлбетте. Биз мине усы жағдайларды үйренип шығып, түсиник жумысларын алып барыў арқалы қалған өнерментлерди де қатарымызға тартпақшымыз. Бул болса, өз гезегинде, қосымша жумыс орынлары ашыларын аңлатады.

– Алжаспасам, «Өнермент» бирлеспесиниң дүзилгенине бир неше жыл болды, усы ўақытқа шекем жумыс исленбегенбе?

– Олай түсиниўге болмайды. Көп жумыслар исленген. Лекин, жетерли емес. Биз соларды жетилистириў ҳәм өнерментлеримиздиң қатарын көбейтиў арқалы нәтийжеге ериспекшимиз.

– Кеширерсиз, жетилистириў дегенде нелерди түсиниўимиз керек?

– Айтайық, өнерментлеримиз рәсмий түрде есаптан өтип ислесе қандай қолайлылықларға ҳәм жеңилликлерге ийе болатуғыны туўралы түсиниклер бермекшимиз. Олардың өзлери ислеп шығарған өнимлерин сатыўға, реклама етиўге жақыннан жәрдем беремиз. Ярмаркалар, көргизбелер шөлкемлестириў, базарлардан арнаўлы орын ажыратыў мәселелери әне усы жумыслар қатарына киреди. Сондай-ақ, өнерментлеримиздиң қолдан тоқылған, ислеп шығарған өнимлерин дүнья жүзине таныстырыў ҳәм оған қызығыўшылықты күшейтиў мақсетинде интернеттен арнаўлы веб-сайт ашыўды жобаластырып отырмыз. Бул бизиң өнерментлеримиздиң дүнья базарларына кирип барыўына жақыннан жәрдемин тийгизеди деген үмитимиз бар.

– Тармақты раўажландырыў бойынша Президент пәрманлары ҳүкимет қарарлары қабыл етилген, айтыңызшы, сизге олардағы талапларды орынлаўға кимлер жәрдем берип атыр, кимлер кесент келтирмекте?

– Жоқарыда айтып өткенимдей бизди қолап-қуўатлаўшылардың қатары көп. Бирақ өзимизден де ҳәрекет болыўы керек екенлигин жақсы түсинемиз. Айтайық, орынлардағы салық инспекциялары хызметкерлери нызамсыз ҳәрекет етип атырғанларға ескертиўлер береди, жәриймалар салады. Олардың арасында өнерментлерде бар. Лекин, бул өнермент нызамсыз ҳәрекет етиўге болады дегени емес. Керисинше, олар өзлерине жаратып берилген қолайлылықлардан пайдаланып ҳәрекет етиўлери тийис. Бул ҳәр тәреплеме қолайлы ҳәм пайдалы.
Соны да айтып кетиўимиз керек, бул орында бизге салық инспекциялары хызметкерлери жақыннан жәрдем бермекте. Әсиресе, Нөкис, Тақыятас қалалары, Шымбай районы мәмлекетлик салық инспекциясындағылар туўралы айырықша тоқтап өтпекшимен. Ол жердеги қанигелер өз ўазыйпаларына жуўапкершилик пенен қатнас жасаў менен бирге ҳәрекеттеги нызамлар, Президент пәрманлары, ҳүкимет қарарларынан жақсы хабардарлығында көриўимиз мүмкин.Олар биз бенен тығыз бирге ислесиўге ҳәрекет етип атыр. Сол ушын да, оларға шын жүректен миннетдаршылық билдирмекшимен.
Ал айырым районлардағы жуўапкер қанигелер, әсиресе ҳәкимиятларда ислейтуғын базы бир хызметкерлер бизге жақыннан жәрдем бериўге асықпай атыр. Сол қанигелердиң «Өнермент» бирлеспесиниң филиалларындағы жуўапкер қанигелерге қолайсыз қатнаста болыўы, оларды ҳәкимиятлардың бир жүгирдек қанигеси сыпатында көриў ҳалатлары ушырасады. Оларға ҳәр қыйлы орынсыз талаплар қойып, керек болмаған мәжилислерге қатнастырыў, қандайда бир жыйынлардың алдында көргизбелер шөлкемлестириўди тапсырып, ўақытларын алмақта. Мен өнермент сыпатында атына исленетуғын жумысларға қарсыман. Өнерменттиң ўақты жоқ. Оларды мәниссиз, мазмунсыз ана жерден мына жерге сүйреп жүре бермеў керек. Оларға халқымыздың, миллетимиздиң жүзин көрсететуғын, миллийлигин дүньяға танытатуғын өнимлер ислеп шығарыўға мүмкиншиликлер жаратып бериў керек…

«Еркин Қарақалпақстан» газетасының 2011-жыл 25-август күнги санынан көширип басылды.

Интернет тармағындағы жаңалық

kkreporter — Sat, 20 Aug 2011 17:53:35 GMT

Республикамызда интернет тармағынан пайдаланыўшылардың саны 8 миллионға шамаласқанынан көпшилик хабардар. Демек бул оның мағлыўмат алыў дереги сыпатында да әҳмийети артып баратырғанын аңлатады.

Усындай бир пайтта Өзбекстанда жаңа бир социаллық сеттиң иске түсирилиўи кимди болсада қуўандырса керек. Ендигиден былай бизиң жасларымызға facebook тың хызметинен пайдаланыўға зәрүрлик қалмайды деген сөз. Оның үстине, бул жерде өз ана тилимизде пикир алысыў мүмкиншилигине ийе боламыз.

«Muloqot.uz» деп аталатуғын бул проект ( URL адреси: http://muloqot.uz/ ) көпшиликтиң, әсиресе жасларымыздың кеўлинен шығары анық. Кирип көриң, танысың ҳәм дослар арттырың.

«Қатынлар не деп атыр?»…

kkreporter — Sat, 13 Aug 2011 20:36:08 GMT

Өткен сапары Нөкис қаласы ҳәкимиятында жүз берген қолайсыз ҳәдийселер туўралы тарқаған мыш-мышлардың «қулағы бар» гәп болып шықты. Соңғы хабарларға қарағанда, ҳақыйқатында да, Нөкис қаласы ҳәкими ҳәм оның жәрдемшиси пархорлықта айыпланып ҳуқық қорғаў уйымларының шөлкемлескенлик пенен алып барған әмелий жумыслары нәтийжесинде иркиўге алыныпты.

Хабарыңыз бар, биз буннан бурынырақта Нөкис қаласы ҳәкими C.Алланазаровтың Президент пәрманлары менен ҳүкимет қарарлары талапларын орынлаўды үзилиске түсирип, буннан «Нөкис дийхан базары» акционерлик жәмийети ағзалары менен сол жерде саўда-сатық пенен шуғылланып жүрген исбилерменлер тәшўишленип атырғаны жөнинде хабар тарқатқан едик. Жасыратуғыны жоқ, буны ҳәкимияттағы тийисли адамлар «қатынлар не деп атыр» деген анекдоттағыға уқсап қулағына илмеди-аў деймен шамасы. Болмаса дүнья жүзилик интернет тармағында тарқатылған хабарлардан кейин, телпекти бастан алып қойып, «буның кейни қай жерге апарып соғар екен бала» деп бир ойлап көрмеспе, сирә.

Исбилерменлердиң тәшўишлениўинде де жан бар көринеди. Меншик дүканлары бузылып, шыққан шығынлары қапланбағаннан соң олар түрли жоқары турған уйымларға хат жазып, изленип жүр еди. Оның үстине, сол меншигинен айырылған адам өзиниң дүканын қайта қурыў ушын бир нешше миллион сумға акция алыўы керек болатуғын қусайды. Бул гәптиң қаншалық ҳақыйқатқа жақын я алыс екенлигин билмедик-тә, бирақ солай исленген жағдайда оннан акционерлер тийисли тәртипте хабардар етилип барылыўы зәрүр…

Нызамлардан хабары бар адамлар акционерлик жәмийетлерде қосымша акция шығарыў ҳәм оған жазылыўды шөлкемлестириўдиң тәртип қағыйдасы бар екенин жақсы биледи. Егер жоқарыда аты аталған базарда акциялар сол қағыйдалар тийкарында шығарылып, жазылыўшылардан түскен түсим банк кассаларына кирис етилип, қалған жумысларда нызамлы тәртипте алып барылып атырған болса оған ҳеш кимниң қарсылығы жоқ. Егер олай болмай шықса ше?..

– Мына дүканлардың барлығын бирме бир тексерип шығыў керек. Кимдики, ол қалай алған? Дүкан ийесиниң өзи сол жерде саўда ислей ме, я болмаса кимгедур ижараға берип қойып па?-деп өз-ара сөйлесип барытыр еки келиншек. Олар бири-бирине сөз берер емес. Гәпиниң рәмәўзине қарап оларды тап усы базарда жақында ревизия өткерген шығар деп ойлап қаласаң.

– Дүканларды гилең әмелдарлар бөлисип алып, биреўлердиң атына өткерип, ижараға берип отыр деседи, соны да тексериў керек. Өзлери ийелеп, кейин сатып атыр дегенде гәп бар еди. Шамасы олда қалпал гәп емес қусайды-аў. Тийисли адамлар соны тексерсин,- деп сәўбетлесин мақуллады екинши келиншек.

– Солай деўин десекте, қам сүт емген бенде асыға беретуғын қусаймыз ғо. Ҳүкиметке рахмет, жөни менен, ирети келгенде нызамға сәйкеслестирип бежерди бежеретуғынын. Енди бир жағына шығар, қалайда. Берекет тапқырлар әп-әнедей етип услай қойыпты…

Тап усы күнде, Нөкисте бундай гәплерди еки адамның бириниң аўзынан еситиўге болады. Әлбетте, оларға итибар беребериўге де болмайды. Лейкин, есапласпаў да қәте…

…Ҳуқық қорғаў уйымларының алып барған әмелий жумыслары нәтийжели жуўмақланыпты. Сол ушын биз оларды қутлықлаймыз ҳәм алып барып атырған машақатлы жумысларында табыслар тилеймиз.

Қолға алынғанлардың айыплы я айыпсыз екенлигине болса нызамлы тәртипте суд баҳа береди. Ол енди басқа гәп…

Нөкисте ҳәкимиятта кимдур қолға түсипти…

kkreporter — Sat, 13 Aug 2011 02:55:43 GMT

Соңғы хабарларға қарағанда Нөкис қаласы ҳәкимиятында ислейтуғын хызметкерлердиң бири пара алып атырып қолға түскенбиш…

Бул мағлыўматты тексерип көриў ушын биз ҳәкимиятқа телефон арқалы қоңыраў етип, бир неше лаўазымлы қанигелерден сорастырып көрдик. Олар бул мыш-мыш гәпти тастыйықламады, бирақ бийкарлағанда жоқ.

Соңғы ўақытлары республикада ҳуқық қорғаў уйымлары хызметкерлери коррупция, парахорлыққа қарсы гүресиў бойынша нәтийжели жумыслар алып бармақта. Олардың елимизде нызам үстинлигин тәминлеў бойынша алып барып атырған унамлы ислерин тилге тийек етсек арзыйды…

Ғәрезсизликтиң 20 жыллығына 20 монолог…

kkreporter — Sat, 13 Aug 2011 02:53:08 GMT

5. Өзгеристи ҳәр ким өзинен баслаўы тийис… ямаса Қарақалпақ блоггериниң монологы

«Ғәрезсизликтиң 20 жыллығына 20 монолог…» саўға етиў мақсетинде баслаған жаңа проектимниң соңында «Журналисттиң монологы»н бериў арқалы оған жуўмақ жасамақшы едим. Болмады. Басқаша жол тутыўыма туўра келмекте. Неге дегенде, буннан бурынғы мениң менен сөйлескенлердиң ҳеш бири де өзлериниң атын көрсетиўимди қәлемеди…

Оларды түсиниўге болады. Өйткени, ҳәр ким өзи ушын жуўап береди. Солай екен деп аты-жөни көрсетилмеген «монологларды» бериўди даўам еттириў болса бизге қолайсыз болмақта. Ойлап көрдим. Ақыр ақыбет, өзгеристи ҳәр ким өзинен баслаўы тийис деген шешимге келдим.

…Мениң журналистика дүньясына кирип келгениме 30 жылдың дөгереги болып қалды. Бул тараўда аз ба, көп пе тәжирийбе арттырдым. Турмыста көргеним де, кеўилге түйгеним де жетип артады. Демек басқаларға өрнек болыўы ушын да ашық әңгимени өзим баслағаным мақул болатуғын көринеди.

Мақсетке муўапық болыўы ушын, мен гәпти соңғы он жыллықта көрген-билгеним, жоқарыда айтқанымдай, кеўилиме түйгенлерим туўралы даўам еттиргеним мақул болар деп ойлайман.

Ғәрезсизликке ерискенимизге саррас 20 жыл толды. Дәслепки 10 жыллықта жас ҳэм ғәрезсиз мәмлекетимиздиң тырнағын қаладық. Ҳүрметли Президентимиздиң басшылығында ертеңги айдын келешегимизге жаңадан жол салдық. Мақсетимизди белгилеп алдық. Оған басқышпа-басқыш өтиў кереклигинде белгилип қойдық. Соның нәтийжесинде бүгинги күни дүнья тән алған раўажланыўдың «Өзбек модели» пайда болды.

Айтылып ҳәм жазылып киятырғанындай жас мәмлекетимиз қысқа ўақыт ишинде көп нәрселерге еристи. Әсирге татырлық, мақтаныш етсе жарасқандай жумыслар исленди. Сол себепли бизди дүнья таныды ҳәм тән алды.

Жолбасшымыз болған ҳүрметли Президентимиздиң басламасы менен исленген ислер жақсы ҳәм унамлы нәтийже берип, турмыстың түрли салаларында мол табысларға еристик. Халық хожалығында өсиў ҳәм раўажланыўлар жүз берди. Жаңадан заводлар, фабрикалар қурылды, жоллар, көпирлер, турақ жайлар, мектеп, колледж имаратлары қурып питкерилип, пайдаланыўға тапсырылды. Темир жоллар менен халық аралық аэрофортлар қурып пикерилди ҳәм иске түсирилди. Бундай унамлы өзгерислер елимиздиң абрайына абрай қосып, инвестициялар ағып келе баслады. Биз бенен бирге ислесиўди қәлеўшилердиң қатары көбейди.

Бизиң алдымызға қойған баслы мақсетлеримиздиң бири – елимизде ҳуқықый пуқаралық жәмийет орнатыў. Ол ушын ең бириншилер қатарында сөз еркинлиги тәмийинлениўи тийис болады.

Жасыратуғыны жоқ, бул тармақта да белгили дәрежеде жетискенликлерге еристик. Цензура бийкар етилди. Ғалаба хабар қуралларының қатары көбейди. Олар заманагөй әсбап-үскенелер менен тәмийинленип, жәҳән стандартларына жуўап беретуғын дәрежеге жеткерилди. Дерлик барлық басылымлар толық компьютерлестирилип, телевидение ҳәм радиолар ең соңғы заманагөй аппаратуралар менен тәмийинленди. Интернет тармағына айырықша итибар қаратылды. Бүгинги күнге келип Өзбекстан бойынша интернеттен пайдаланыўшылардың санының 8 миллионнан асып кеткениң өзи-ақ бул гәпимиздиң айқын дәлили бола алады.

Дурыс, соған қарамай бизди еле бармақ пенен көрсетип, өткир сын астына алып киятырғанлар баршылық. Мен усы тармақта қәлем тербетип киятырған бир журналист сыпатында бунда өзимниң де айыбым бар екенин мойынлайман. Өйткени, жоқарыда келтирип өткенимдей, бизге жумыс ислеў ушын барлық қолайлылықлар жаратып берилди. Нызамлар, қарар ҳәм пәрманлар қабыл етилди. Олар ҳеш бир раўажланған мәмлекетлердиң нызамларынан кем емеслигин биз жақсы билемиз. Соған қарамай, мойынлаўымыз керек, биз өзимизди көрсете алмадық. Президентимиздиң шақырықларына ис пенен жуўап бере алмадық…

Бурынғы аўқам дәўириндеги идеялогия батпағына батқан жоқары буўын кәсиплеслеримиз тапты бузғыс келмеди. Орта буўынлары болса көп ойлап отырмай олардың изинен кетти. Жасларға туўры жол көрсететуғынлар аз болды. Нәтийжеде жылдан жылға басылымларымыздың оқыўшысы азайып, қызығыўшылар мағлыўматты сол жоқарыда айтқан интернеттеги веб-сайтлар менен мыш-мышлардан излей баслады…

Буны көрип ҳәм сезип отырған бизди көре алмайтуғын, бәрҳә тырнақ астынан кир излеп, турмысымызда жүз берген анаў яки мынаў ўақыя ҳәм ҳәдийселерди бөрттирип көрсететуғынлар орын алған жағдайдан өз мақсетлери жолында пайдаланыўға ҳәрекет етип атыр. «Өзбекстанда сөз еркинлиги шекленген», «интернеттиң душпаны», «ҳақыйқаты айттырмайды, жаздырмайды» деген гәплерди тоты қустай қайталайбертуғын веб-сайтларды ҳәр күни оқып жүрген кәсиплеслеримиз оларға қарсы пикир айтып, дәлиллесиў орнына өзлерин шетке алып киятырғаны түсиниксиз болып қалмақта.

Буннан еки жыл бурын мен усы олқылықларды толтырыўға үлес қосыў мақсетинде блоггерликке қол урдым. Ҳеш қандай кыйыншылықларсыз ҳәм қарсылықсыз UZ доменинен орын алып, өзимниң веб-сайтымды аштым. Мине соннан берли өзим топлаған материалларды усы жерде жәриялап киятырман.

Дәслепки ўақытлары базы бир «тәжирийбели» кәсиплеслерим «абайлы бол», «жазады екен деп жаза берме», «сонша мийнет еткениң менен бизиң басшылар оны оқымайды, қуры жаман атлы болғаның қалады»ға уқсаған мәсләҳәтлер бере баслады. Шыдадым ҳәм өзимниң билгенимнен қалмадым.

Хабарыңыз бар, усы жыл Ташкентте болып өткен «Алтын қәлем» Миллий сыйлығы ушын өткерилген YI халықаралық таңлаўда интернет журналистика номинациясы бойынша 1-орында ийелеп, жеңимпаз болдым. Бул, мениң ойымша, бизиң елимизде сөз еркинлиги тәмийинленгенин ҳәм оны раўажландырыўға мәмлекеттиң өзи тийкар жаратып атырғанын көрсетеди.

Таңлаўдан кейин бизге итибар күшейди. Қәўендерлер менен қалыс жәрдем бермекши болғанлардың қатары көбейди. Жасыратуғыны жоқ, (бул туўралы буннан бурында айтқанман) дәслеп биз ҳаўалақлап олар менен ислеспекши де болып жүрдик. Бирақ кейин өзимизди жыйнап алдық. Неге дегенде, олардың алдымызға қойған «талаплары» менен «қызығыўшылық» шеңбери бизиң көзқарасымыз ҳәм пикирлеримизге сәйкес келебермеди.

Солай етип соңғы 10 жылықта жүз берген ўақыя ҳәм ҳәдийселерге тоқтайтуғын болсақ, биз биринши гезекте оны сәўлелендириўге қандай үлес қосқанымызды еслеп өтиўге туўра келеди…

Кейинги он жыллықта жүдә үлкен жумыслар исленди. Әсиресе бизиң республикамызда халық хожалығының барлық тараўында айтарлықтай жетискенликлер қолға киргизилди. Олар туўралы ўақтында айттық ҳәм жаздық.

Соның менен бирге, айырым кемшиликлергеде жол қойылды. Бул туўралы мен республикалық баспасөз бетинде қатар сын мақалалар жәрияладым. Айтайық, Нөкис қаласындағы «Катекс» кәрхансының, «Траллебус депосы»ның банкротлық ҳалатлары туўралы, сол ўақытлары қурылысы жүрип атырған колледж ҳәм мектеп қурылысларындағы былғасықлар: нақ ақшаның нақластырылыўы, қурылыстың сапасыз ҳәм шала қурылыўы, ажыратылған қаржының мақсетсиз сарпланыўлары туўралы кең жәмийетшиликке хабар тарқаттық.

Сырттан, айланба жоллар арқалы контрабандалық товарлардың кирип келип атырғаны, олардың экономикамызға тәсири туўралы ашық айдын сөз еттик.

Киши бизнес тараўындағы үлкен машқалалар, бул тармақты раўажландырыў мақсетинде қабыл етилген Пәрман ҳәм Қарарлардың орынланыўының үзилиске түсирилиўи туўралы онлап мақалалар жәрияладық.

Қала ҳәм айырым районлардағы базы бир кәрханалардың қараўсыз қалғаны, талан-тараж болып атырғаны туўралы жар салдық.

Жергиликли қанигелер арасындағы коррупция, парахорлық, дәмегөйлик, көзбоямашылық, бюрократлықлар туўралыда өз пикиримизди айта алдық. Жоқары оқыў орынларындағы жағдайлар, мектеплердеги айырым қәте кемшиликлер туўралы да көзқарасымызды баян еттик.

Блоггер сыпатында Нөкис қаласында жүз берип атырған ўақыяларға тоқтадық. Сол ўақыттағы Нөкис қаласы ҳәкими Ж.Бердихановтың жиберген қәте-кемшиликлерин ашып бериўге ҳәрекет етик.

«Нөкис дийхан базары» акционерлик жәмийети акционрелери менен исбилерменлерден келип түскен шағым арзалар бойынша алып барған журналистлик изертлеўлеримиздиң нәтийжесин усы жерде берип барыўға ҳәрекет еттик. Жасыратуғыны жоқ, ол жердеги жағдай елеге шекем жөнге түспеди. Мениң ойымша, базар ҳәм оның әтирапындағы мәселелер менен әлле қашан-ақ ҳуқық қорғаў уйымлары шуғылланатуғын ўақыт жеткен болыўы керек. Қалайда, бизиң қолымыздағы топлаған материаллар соны көрсетпекте.

Бул жердеги ҳуқықы шекленген онлап исбилерменлердиң арзалары Өзбекстан Республикасының Бас прокуратурасынан тартып усы жердеги барлық басқарыў уйымларына жиберилген. Жасыратуғыны жоқ, оларда орынлы ҳәм нызамлы талаплар қойылған. Олай болса не ушын бул жердеги жағдайларға нызамлы баҳа берилмейди?..

Өзбекстан Республикасы Конститутциясында белгиленген нормалардың бузылып, бул жердеги исбилерменлердиң меншик ҳуқықының шеклениўиниң өз-ақ акционерлик жәмийетте жағдай жақсы емеслигин аңлатады. Оның үстине, соңғы жыллары акционерлик жәмийетте тез-тез басшылық өзгерди. Ол жерде көп жыллардан берли алып барылып атырған реконструкция жумыслары болса созылып кетти ҳәм ол ушын миллионлап банк кредитлери сарпланбақта.

Бурын Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси баслығының орынбасыры болып ислеген, кейин исбилерменлик пенен шуғылланған Б. Муртазаев, прокуратура қанигеси А.Исметов, Хожели районы ҳәкиминиң орынбасары болып ислеп келген С.Сабиров ҳәм тағы басқа бир қатар ҳәмелдарлар менен көп муғдардағы мәмлекеттиң мүлкин талан-тараж еткен, дәмегөйлик ҳәм көзбоямашылық пенен шуғылланған банк, салық, бажыхана хызметкерлери, мәкан пуқаралар жыйыны баслықлары туўралыда айтылды.

Ашық айтыўымыз керек, үстинен жынаятлы ис қозғатылып, кейин амнистия акти қолланылып жазадан азат етилген қатар министрлик, айырым ири кәрхана басшылары туўралы жазыў нийетимиз болғаны менен үлгермей атырмыз. (Олар туўралыда алдағы ўақытлары усы жерде мағлыўмат тарқатыўға ўәде бермиз)

Солай етип, өзгеристи ҳәр ким өзинен баслаўы тийис. Буны бизден ўақыт талап етпекте. Оның үстине, Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2010 жылдың 12-ноябри күни болып өткен Олий мажилис Нызамшылық палатасы ҳәм Сенатының қоспа мәжилисинде жасаған баянатында алдымызға қойылған талапларды орынлап, оны саррас турмысқа ендириў бизиң әдиўли ўазыйпамыз болмағы дәркар.

Ғәрезсизликтиң 20 жыллығына 20 монолог…

kkreporter — Sun, 07 Aug 2011 08:49:01 GMT

4. Айып нызам талапларынының орынланыўын қадағалаўы тийис жергиликли қанигелерде… ямаса өзиниң ертеңги күнинен тәшўиште жүрген айдаўшының монологы

Илгерилери ижараға автомашина таўып айдағаныма мәс болып жүр едим. Себеби жумыссыз үйде жатыў диңкемди қуртып жиберген еди. Енди билсем ҳәзирги усы жүргенимде де жумыссыз екенмен…

Дурыс, биз фирмаға бириктирилгенбиз. Былайынша алып қарағанда Ҳүкимет қарары тийкарында дүзилген юридикалық тәрепте жумыс ислеп атырғандайман. Негизинде ондай емес. Бул атына ғана солай.

Үш жыл болды усы тармақта жумыс ислеп киятырғаныма, бир мәрте болса да мийнет дем алысына шығып көрмедим. Ҳәтте аўырып қалған күнлеримде де машинаның тийкарғы ийесине «план» тапсырғанман.

Нөкисте рәсмий мағлыўматларға қарағанда 1500 ден аслам жөнелисли таксилер жолаўшыларға траспорт хызметин көрсетер екен. Олар 40 тан аслам юридикалық тәреплерге бириктирилген. Солардың көпшилиги маған уқсаған «жумыссызлар»…

Есапта жоқ машиналардың (жөнелислерде нызамсыз жүрген «Дамас»лардың демекши-автор) саны қанша? Егер ҳәммеси нызамларда көрсетилгениндей болғанында ма еди? Мениң ойымша, экономикамыз буннан да бетер раўажланып, ҳәзирги фирмалар деп аталып жүрген кәрханлар ҳақыйқый кәрхана дәрежесине көтерилип, нызам талапларына ылайық ислей баслаған болар еди.

Мениң булай деп отырғанымның себеби соңғы ўақытлары бул тармақта бир қанша түсиниксиз ўақыя ҳәм ҳәдийселер жүз бермекте. Тексериўлер көбейип кетти. Базы бир фирма басшылары «отырып» шықты, айырымлары еле тергеўге қатнап жүр. Айтыўшылардың гәпине қарағанда, олар тапқан табысының көпшилик бөлегин салықтан жасырып қалып атырған көринеди.

Жоқарыда айтқанымдай, бул тармақта жумыс ислеп атырғаныма еки-үш жыл болды. Бул жердеги жағдайлардан азлы-көпли хабарым бар. Айырым фирмалардың кимлерге тийисли екенинде еситип жүрмиз. Ол жердеги жағдайлар оннанда аўыр. Неге дегенде, олардың «пышығына пыш» дейтуғын адам болмағаннан кейин, «етиктиң қонышынан басып» жүр. Қысқа мүддетли тексериўлер менен рейд-тексериўлери де оларды айланып өтеди. Булар ҳәммеге мәлим сыр…

Биз тийкарынан «планды» машинамыздың тийкарғы ийесине тапсырамыз. Белгиленген ставка бар. Машинаның жағдайынада қаралады, әлбетте. Фирмаға шәртнама бойынша төлеймиз, төлемли хызмет көрсететуғын бәндиргилер, «бақыраўықлар», басқа да бизди тексериў ҳуқықына ийе шөлкем «ўәкиллери» ушын төленетуғын «төлемлер» буған кирмейди.

Енди есап етип көриң, ҳәр күни бир машинадан бар жоғы сол фирмаға төленетуғын төлем ғана банк кассаларына кирис етиледи. (Жоқарыда айтып өткенимдей, оларда толық тапсырылмайтуғын көринеди). Қалған 25-30 мың сум, (есап етиң бир машинадан), ал Нөкисте рәсмий түрде жүриптурған 1500 машина бар деп есапласақ ҳәм оны сол суммаға көбейтсек ҳәр күни неше миллион сум банктен тыс айланатуғыны мәлим болып қалады.

Ҳәр күни бир тармақтан 30-35 милион сум банктен тыс айланып атырған болса буған қайсы ҳәм қандай экономика шыдам бере алады деп ойлайсыз?! Бул бар жоғы бир қала мысалындағы көрсеткишлер…

Мени тәшўишлендиретуғын нәрселерде мине усылар. Жасым да биразға барып қалды. Денсаўлықтың да мазасы жоқлаў. Ертең қалай пенсияға шығамыз, шыға аламыз ба, жоқ па? ол жағы да қараңғылаў болып тур.

Булардың барлығын саған атыңды көрсетпеймен дегеннен соң айтып атырман. Ертең анаў-мынаў гәп болып, айдап жүрген машинамнан айрылып қалып жүрмейин. Бала-шағам бар. Ҳаялым үйде, бийталап, балалар…

Қырғызстан: Сиясий аўытқыўлардың ақыбети жақсылыққа алып келетуғын түри жоқ

kkreporter — Sun, 07 Aug 2011 04:45:59 GMT

Республикадағы соңғы он жыллықта изли-изинен жүз берген аўдарыспақ халықтың силесин қурытып, күн көрисин төменлетип жиберди. Оның үстине, республикадағы сиясий жағдайдың күннен-күнге шийеленисип барыўы онысызда ҳалы қурыған әпиўайы адамлардың жүйкесин тоздырып, ғәзебин келтирмекте.

Бир сиясатшы Бишкектиң атын өзгертиў мәселесин көтерсе, және биреўи пайтахтың дәл ортасындағы «Азатлық» естелигин Қырғызстанның бурынғы Президенти А.Акаевтың ҳаялының келбетин еслетип кететуғынлығы себепли өзгертиў керек деген баслама менен шықпақта. Ендиликте бир ўақытлары Пишкек, кейин ала Фрунзе, ал ең соңғы мәрте Бишкек деп өзгертилген Қырғызстан пайтахтының атын Манас деп атамақшы.

Бул өзгерислердиң ҳеш қайсысы да қәрежетсиз болмайтуғыны анық. Қырғызстанлы сиясатшылар арасында оған бас қатырып атырғанын табыў қыйын.

Усындай бир пайтта, өткен жылғы қыян-кести ғалаўытлардың ўақтында елден шығып кеткен жаслар ҳәр қыйлы экстремистлик ағымларға қосылып, таярлықлардан өтип атыр деген мыш-мышлар тарқамақта. Бул хабарды Қырғызстанның тийисли министрликлериниң рәсмийлери тастыйықламағаны менен оны бийкарламады да. Бул әпиўайы пуқаралардың әбден тәшўишлениўине тийкар жаратпақта…

Өзгерислер изге қайтпаслығы анық болды

kkreporter — Sun, 07 Aug 2011 04:40:49 GMT

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетинде "Давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисида”, "Оммавий ахборот воситалари фаолиятининг иқтисодий асослари тўғрисида”, "Оммавий ахборот воситалари давлат томонидан қўллаб-қувватлаш кафолатлари тўғрисида” ҳәм"Телерадиоэшиттиришлар тўғрисида”ғы Өзбекстан Республикасы нызамлары жойбарларының додаланғанлығы туўралы хабарды еситип қатты қуўандым.

Бул, бириншиден, елимизде соңғы ўакытлары Президентимиз басшылығында басланған өзгерислердиң изге қайтпаслығының дәлили болса, екиншиден, усы нызамлар алдыннан қабыл етилген ҳәрекеттеги нызамларымызды және де толықтырып, ҳақыйкатында да, бизиң хуқықый пуқаралық жәмийет қурыўымызға тийкар жаратады.

Және бир айта кететуғын нәрсе, усы күнге шекем елимиздиң адресине түрли тутырықсыз гәплерди айтып келгенлердиң де үстинен шықтық. Әне енди гәп «ийт үреди, кәрўан көшеди»ге барып тақалды. Мейли енди олар не десе, сол десин. Жоқарыдағы ҳәрекетлерден кейин көпшилик олардың айтқанларында ҳеш қандай мәни қалмағанын аңғарып жетеди…

Буннан ишки жағдайлар, анығырағы өзимиздиң турмысымызда да көп өзгерислер болары турған гәп. Баспасөз ҳәм ғалаба хабар қуралларында ислеўши хызметкерлер өз ўазыйпаларына басқаша катнас жасап, Президентимиз шақырықларына ис пенен жуўап қайтарса барлығының кеўилдегидей болып кетери анық.
Жеке өзим ҳәзирдиң өзинде иске кирисип кеттим. Жумысларымды қайта көрип шықпақтаман. Жазғанларымды анализ етип, олардың айырымларын конкрет фактлер менен толықтырыў кереклигин, айырымларына улыўма басқаша қатнас жасаў зәрүрлигине түсинип жеттим.

Быйыл «Киши бизнес ҳәм жеке исбилерменлер жылы». Оның да мине алты айы жуўмақланды. Қандай ислер исленди? Кимлер оған үлес қосты? Кимлер қарсылық көрсетпекте? Оларға бирме бир тоқтап өтпегимиз дәркар.

Жаслар тәрбиясы мәселесинде нелер исленди? Олардың бүгинги күнги мағлыўмат алыўға болған талабы қанаатландырарлы ма, жоқ па? Республикалық жаслар газетасының оқыўшыларының қатарының жүдә төменлеп кеткенинен хабарым бар. Ал интернеттеги веб-сайты болса ўақтында жаңаланбайды…

Басқа тийисли шөлкемлер, айырым кәрўан басы болған ғалаба хабар қураллары да өзлериниң интернеттеги орнын таба алмай атыр. Ал жаслар болса соңғы ўақытлары сол тәрепке «көшти». Буны биз, жоқарыда айтып өткенимиздей, жаслар газетасының жазылыўшылары (оқыўшылары демекши едим-автор) азайып кетиўинен де көриўимиз мүмкин. Демек, бул - олар мағлыўматты сол бизиң адресимизге, анығырағы бизиң республикамыз жөнинде ҳәр күни, ҳәр саатта бир тәреплеме мағлыўмат тарқатып киятырған веб-сайтлардан алыўға мәжбүр болады дегенин аңлатпай ма? Буған жол қойыўға болмайды. Жаслар келешегине итибарсызлық, ертеңги күнимизге итибарсызлық пенен барабар екени сөзсиз.

Жоқарыдағыдай нызамлар қабыл етип, бизге мүмкиншилик жаратып бергенлерге жуўабымыз усы ма?

Келиң, бул сораўларға биргеликте жуўап излеп табыўға ҳәрекет етип көрейик…

Ғәрезсизликтиң 20 жыллығына 20 монолог…

kkreporter — Wed, 03 Aug 2011 11:33:58 GMT

3. Өзбекстанда нызам үстинлиги тәмийинленгенлигине исендим… ямаса ислеген жынаяты ушын жазаны өтеп келген жигиттиң монологы

Буннан илгерирек сәўбетлескенимизде мен сизге исенбеген едим. «20 жыллыққа 20 монолог» деген темада жәриялап атырған материалларыңыздың алдынғылары менен таныстым. Балам компьютерге қызығады. Бир ўақытлары әперип қалғанымыз жақсы болған екен…

Оқып отырып, көзиме исенбедим. «Бизде де усындай нәрселерди жазса болады екен ғо…» деп гүбирленгенимди билмей де қалыппан. Мойынлаўым керек, мен бундай пикирдиң басына әлле қашан-ақ келип болғанман. Тек соған жүрек ететуғын, ҳақықый журналистлер жоқлығына өкинер едим.

…«Өзбекстанда нызам үстинлиги тәмийинленген» десе исенбейтуғынлардың бири мен едим. Биреўлерге ерип, «исбилерменлик усындай болады екен ғо» деп көп нәрсени былғап таслапбыз. Күни келгенде «гүзе сынды». Шалғайақлап көрдик. Көп жерлерге жаздық. Излендик. Нәтийжеси болмады. Ислеген жынаятымызға ылайық жазамызды алдық…

Сол жақта отырған жыллары көп нәрселер туўралы ойладым. Өзим ислеген ҳәрекетлериме баҳа бердим. Ақыр ақыбет, егер мен сол ҳәрекетлеримди нызамлы ислегенимде басқаша болатуғынына көзим жетти. Жасырмайман, «дүзелип» қайттым.

Өкинишлиси, сол ўақытлары маған нызамсыз ҳәрекет етиўге «жол қойған», анығырағы, «ийтермелеген» жергиликли ҳәмелдарлардың еле сол жуўапкерли лаўазымларды атқарып киятырғанында болып отыр. Олардың бюрократлығы, дәмегөйлиги нәтийжесинде мен сол ислерге қол урғанымды билмей де қалған едим. «Өзлери жуўап береди», «ҳәмме де солай ислеп атыр» деп өзимди жубатып, ҳүжданыма қарсы ҳәрекет еттим. Әттең…

Егер сизди дурыс түсинген болсам, ең соңғы жигирмаланшы монологта бизлер туўралы ашық жазбақшысыз. Сол «Журналисттиң монологы»на мына нәрсени келтириўди умытпаң: «Мен мәмлекетимиздиң ертеңги күнине, Президентимизге исенемен!». Мениң атымды да қосып қой. Мейли, мен туўралы билетуғынларға бул сабақ болсын. Алжаспасын. Адаспасын.

Мениң де хабарым бар, бизиң республикамыз жөнинде көп болмағур гәплерди жазып атыр. (Ол интернеттеги ҳәр қыйлы алды-қашты гәплерди нәзерде тутпақта-автор). Бәри жала. Ким жазаланып атырған болса өзлери ислеген жынаятына бола жазаланбақта. Мен де солардың биримен.

Иште отырғанда кимниң не ислегени, қандай айыбы ушын жазаланғаны мәлим болып қалады. Оны өзлериде мойынлайды. Қам сүт емген бенде, қамалмастан бурын не демегенди дейсең. «Қамақтағыларды қыйнайды», «азаплайды» деген гәплерге де исене бермең. Дурыс, ҳуқықынан айрылған адам ушын аңсат болмайды. Ол жердиң өзиниң заңы-законы бар. Айыбыңа ылайық жазаңды аласаң…

Быйылғы жылғы байрамды үйде, бала-шағамның алдында күтип алып атырғанымнан қуўанышлыман. Байрамнан кейин иске кирисемен. «Соқыр таяғын екирет жойытпайды» деген емес пе? Буннан кейин мен ҳадал ислеп, Ўатанымыздың гүллеп раўажланыўына үлес қосаман. Перзентлерим, олардың нурлы келешеги ушын жасамақшыман. Неге дегенде, Өзбекстанымыздың келешегине исенемен!

Айтпақшы, сизден бир өтиниш, биринши монолог-интервьюин жәриялаған исбилерменниң сөзиниң даўамын шәртли түрде жәриялаң. Ҳәмме күтип отыр. Мениң өзимде де үлкен қызығыўшылық пайда болды…

Ғәрезсизликтиң 20 жыллығына 20 монолог…

kkreporter — Wed, 03 Aug 2011 11:18:45 GMT

2. Мен жигирма жастаман… ямаса жумыссыз қыздың монологы

Мектеп пикергеннен кейин колледжге оқыўға түстим. Оқыў орнымыз әжайып имаратта жайласқан еди. Барлық қолайлылықлар бар. Таза ҳәм сулыў еди. Ол жерде оқып билим алдық, көп нәрселер үйрендик, көп жақсы нәрселерди әрман еттик. Барлығы колледжди питкергеннен кейин басланды…

Жумыс таба алмай көп жерлерге сандалып жүрдим. Өзим қатарлы жаслар менен бармаған есигим, кирмеген тесигим қалмады. Биреўи анаў деди, биреўи мынаў

деди. Айырымлары «колледж питкергенлер

түўе жоқары мағлыўматлылар жумыс таба алмай жүр…» деп үстимизден мысқыллап күлди.

Бир күни турмысқа шыққан әжапам үйге қыдырып келди. Олда жумыссыз еди. Бирақ қолында өнери бар. Үйинде отырып кийим-кеншек тигеди. Күн көриси жаман емес. Ара тура Қазақстанға барып келеди. Ол жақта көрпе-төсек тигип сатар екен. Бирақ қәўипли дейди. Әсиресе қыз балалар ушын…

Әжапам бир ўақытлары өзи ислеген гөне қала аймағында жайласқан тигиў фаврикасына апарып көрсетти.. Бийик имаратта жайласқан екен. Ол жер бүгинги күни босап, қаңырап атыр... Бирақ қаламыздың басқа жерлеринде киши тигиў цехлары көп екен. Оларға да кирип шықтық. Ақыр ақыбет менде тигиўшилик пенен шуғыланыўға бел байладым. Дәслеп әжапамнан, кейин басқа бир мастерден сабақ алдым.

…Жумысқа орналастым. Яғный бир исбилерменниң қараўына тигиўши болып кирдим. Ол маған өзине қараслы тигиў цеҳынан орын берди. Тигиў машинасын өзим сатып алдым. Ҳәр күни қол ҳақымды береди. Егер тексериў келсе ўақытша жумысқа шықпай турамыз. Соған қарағанда, оның басқа бир сыры болса керек деп ойлап қоятуғын едим. Бирақ, ақырына шекем түсинип жетпедим.

Сөйтип жүргенде әжапам Қазақстанға ертип кетти. Жумыс бериўшимнен қысқа ўақытқа рухсат сорадық. Сондағы ойымыз барып көре берейик, ол жақта жағдайымыз қандай болады, талабымыз келисе ме, келиспей ме? дегенимиз еди.

Бардық. Көрдик. Расымды айтсам, адам көрмеген қорлықты көрип, қыйландым. Жумыс аўыр екен. Ҳеш қандай қолайлылық жоқ. Шаң тозаңның арасында отырып көрпе, көрпеше тиктик. Оннан аўылымызда жумыссыз жүргенимиз абзалдай түйилди маған. Я мениң талабым келиспеди ме?

Ол жақта көп иркилмей изиме қайттым. Келсем орныма басқа қызды жумысқа алыпты. Бос орын жоқ болып шықты. Илажсыз ол жерден босаўға туўра келди. Мен басқа жерге жумысқа кириў ушын мийнет дәптершесин сорадым. Сонда барып мен бул жерде нызамсыз ислеп келгенимди аңғардым…

Мени ҳайран қалдырғаны, тек сол мен жумыс ислеген имараттың ишинде жайласқан бир тигиў цехының өзинде онлаған жас қызлар жумыс ислейди. Бундай цехлар бес-алтаў. Бәрин қосқанда сол жердиң өзинде 100 ден аслам қыз-келиншеклер тигиўшилик пенен шуғылланады. Мениң өзим ол жерге жумысқа киргениме еки жылға шамаласты. Сонда олардың барлығы маған уқсаған жумыссыз саналар екен-дә…

Кейпиятым жақсы емес. Ата-анамнан уялып жүрмен. Ҳәр күни азанда үйден жумыс излеп шығаман. Нызамсыз болсада сол бурынғы ислеген жериме жумысқа алса ислейжақпан. Мейли нызамсыз-ақ болсын. Ҳеш болмаса жол крей, нан пулымды табаманғой. Ата-анама аўырлығым түспейди.

Айтпақшы, бир-еки жыллықта қурылыста ислеген әжағамда мендей болып алданып қалған еди. Оларға да мийнет ҳақыны нақлай бергени ушын мийнет дәптершесин бермеген. Ақыр ақыбет жумыссыз қалды. Ол ҳәзир шетте жумыс ислеп жүр. Жақында қоңыраў етти, сөйлестик. Дурыслы жумыс таппапты. Зорға нан пул табамыз дейди. Егер жол крейге пул тапқандай болса үйге қайтпақшы қусайды. Бир жағынан әжағамды да ойлап қыйланаман. Қулласы, бир гәп пенен айтқанда, кейпиятым жақсы емес.

Бирақ үмитсиз шайтан дейди ғой. Жақсы болып кет